Kalendarium historii Huty "Ludwików"

Od Huty „Ludwików” do Zakładów Wyrobów Metalowych „SHL”

 

1895 Ludwik Starke z Sosnowca wydzierżawił od Wydziału Górnictwa zakład rządowy (stary młyn) nad Pstrążnicą pod Suchedniowem, w którym otworzył odlewnię żelaza.

 

1899 25 czerwca w Suchedniowie powstała spółka akcyjna założona przez Ludwika Starke, Tadeusza Jarmołowicza i Henryka Brunnera. Zakład produkował początkowo garnki, rury żeliwne, maszyny; zatrudnienie wynosiło 500 robotników.

 

1907 Stanisław Starke (syn Ludwika) kupił od braci Jerzego i Stefana Nowaków grunty na terenie folwarku „Głęboczka” w Kielcach.

 

1919 12 sierpnia Obwodowy Urząd Przemysłowy udzielił Stanisławowi Starke pozwolenia na budowę w Kielcach fabryki odlewów pod nazwą „Ludwików”.

 

1919 W grudniu uruchomiono w prowizorycznej drewnianej hali odlewnię, której maszyny napędzano lokomobilą parową o mocy 65 KM firmy „Maschinenbau Chemnitz”. Głównym asortymentem produkowanym przez zakład był sprzęt gospodarstwa domowego.

 

1920 Rozpoczęto budowę emalierni naczyń żeliwnych i blaszanych.

 

1922 Towarzystwo Akcyjne Suchedniowskiej Fabryki Odlewów zmieniło nazwę na „Suchedniowska Fabryka Odlewów – Spółka Akcyjna.” Kielecki oddział zarejestrowano pod nazwą „Ludwików.” W tym samym roku uruchomiona została zakładowa elektrownia.

 

1925 „Ludwików” wyprodukował 1860 ton odlewów emaliowanych, które eksportowano m.in. do Rumunii, na Litwę i Łotwę.

 

1926 Fabryka prowadziła własne składy w Warszawie, Krakowie i Łodzi, w których można było zamówić produkowane w Kielcach i Suchedniowie maszyny rolnicze: kieraty, młocarnie, wialnie, sieczkarnie, żniwiarki oraz części maszyn rolniczych, rury, wyroby wodociągowo-kanalizacjne, wyroby emaliowane sanitarne, garnki i kotły emaliowane, piecyki i kuchnie, blachy kuchenne, szybry i drzwiczki, a także osie i panewki do wozów.

 

1926 Fabryka produkowała dla wojska bębny telefoniczne.

 

1927 Właściciele bytomskiej huty „Pokój”, przejęli za długi 96% akcji Spółki Huta „Ludwików”.

 

1931 1 maja dyrektorem Huty „Ludwików” został inż. Otmar Kwieciński.

 

1933 Utworzono w fabryce Klub Sportowo-Oświatowy „Ludwików”. Przy klubie działały sekcje: piłki nożnej, bokserska, tenisa oraz lekkoatletyczna. Na terenie zakładu wybudowano boisko sportowe.

 

1933 12 czerwca zakład w Kielcach przyjął nazwę „Huta Ludwików-Spółka Akcyjna”.

 

1934 Z inicjatywy dyrektora Otmara Kwiecińskiego otwarto kuchnię dla bezrobotnych oraz świetlicę fabryczną.

 

1934 Podjęto produkcję wojskowych hełmów bojowych ze stali niklowo-krzemowo-molibdenowej. Rocznie wytwarzano 60 000 sztuk, wyprodukowano łącznie około 300 000.

 

1936 Na zamówienie wojska rozpoczęto produkcję szabel wzór 34, nazywanych popularnie „ludwikówkami”. Do wybuchu II wojny światowej wyprodukowano 40 000 sztuk. W tym samym roku rozpoczęto produkcję emaliowanych znaków sygnalizacyjnych dla kolei, ręcznych zwrotnic i tarcz ostrzegawczych.

 

 

1936–1937 Załoga Huty „Ludwików” pod nadzorem inż. Nowotarskiego wykonała szybowiec typu „Wrona”, który przekazano szkole szybowcowej LOPP w Polichnie.

 

1937–1939 Wprowadzono na rynek motocykle „SHL” (projekt inż. Rafała Ekielskiego) z angielskim silnikiem Villiersa o pojemności 98 cm3 i mocy 3 KM. Z zakładów w Wolverhampton sprowadzono do „Ludwikowa” park maszynowy oraz 1000 silników. Do 1 września 1939 wyprodukowano 2000 motocykli. Sprzedaż detaliczną rozpoczęto w 1939 roku. Prowadziły ją spółdzielnie pracowników Huty „Ludwików” S.A. Punkty sprzedaży mieściły się w Kielcach przy ul. Zagnańskiej 38 i w sklepie artykułów sportowych Henryka Rudnickiego przy ul. Kilińskiego 18.

 

1938 Załoga „Ludwikowa” ufundowała dla jednostki Przysposobienia Wojskowo- Lotniczego w Masłowie samolot RWD-8, przeznaczony do celów szkoleniowych.

 

1939 Rozpoczęto prace projektowe nad konstrukcją popularnego samochodu według projektu inż. Stanisława Pragłowskiego. W maju Jan Ripper z Krakowa, jadąc „SHL-ką”, zdobył III miejsce w trzeciej edycji "Meetingu Setek", zorganizowanego przez czołowy polski klub motocyklowy „Unię” Poznań.

 

1939 Po wybuchu wojny zakład został przejęty przez Niemców, którzy zmienili jego nazwę na „Maschinen-und Waggonbau G.m.b.H Werke Ludwigshütte”, a nowoczesne maszyny wywieźli do Rzeszy. W nowej hali motocyklowej urządzono warsztaty naprawy taboru samochodowego dla armii niemieckiej, w pozostałej części produkowano garnki, kieraty, sieczkarnie, siewniki, pługi i wozy konne.

 

1940–1945 W „Ludwikowie” uruchomiono potajemną produkcję dla ludności (siekiery, karbidówki, części do maszyn rolniczych), zaś na potrzeby Armii Krajowej produkowano m.in. lufy do pistoletów „VIS”.

 

1942 Od 1 stycznia Hutą „Ludwików” zarządzała krakowska firma „Zieleniewski Maschinen-und Waggonbau G.m.b.H.” z Krakowa.

 

1943–1944 Po likwidacji getta kieleckiego około 300 Żydów umieszczono w obozie pracy przy Hucie „Ludwików”.

 

1944 Niemcy wywieźli z fabryki większość maszyn.

 

1945 Po wyzwoleniu Kielc, już w lutym uruchomiono częściowo odlewnię żeliwa, emaliernię, kuźnię, warsztat mechaniczny i dział fabrykacji wyrobów z blachy. W listopadzie do fabryki dotarł transport 28 wagonów z maszynami i materiałami wywiezionymi przez Niemców do Gliwic. W tym samym roku zorganizowana została stołówka zakładowa oraz otworzono Szkołę Przemysłową przy Hucie „Ludwików”. Reaktywowano także działalność Klubu Sportowo-Oświatowego „Ludwików”.

 

1946 Huta „Ludwików” została znacjonalizowana.

 

1947–1951 W zakładzie produkowano motocykl „SHL M-04” z silnikiem PZL-Wrocław o pojemności 125 cm3. Jego konstrukcja wzorowana była na przedwojennym motocyklu SHL 98.

 

1947 W maju podczas pierwszego wyścigu samochodowego na ulicach Warszawy honorową rundę wykonały motocykle „SHL” o pojemności 125 cm3.

 

1948 15 listopada, po likwidacji Zjednoczenia Przemysłu Wyrobów z Blachy, Huta „Ludwików” została przejęta przez Centralny Zarząd Przemysłu Metalowego i zmieniła nazwę na „Kieleckie Zakłady Wyrobów Metalowych – Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione.”

 

1949 1 stycznia do KZWM przyłączono Fabrykę Przyrządów i Części Precyzyjnych w Kielcach – późniejszą Fabrykę Łożysk Tocznych „Iskra” – należącą wówczas do Zjednoczenia Przemysłu Maszyn Włókienniczych. W 1952 roku „Iskra” stała się samodzielnym przedsiębiorstwem.

 

1950 Zakłady weszły w skład Centralnego Zarządu Przemysłu Wyrobów Precyzyjnych.

 

1954 Rozpoczęto produkcję elektrycznych pralek domowych.

 

1957 Rozpoczęto produkcję motocykli „SHL M-06U” z silnikiem WFM 150 cm3; w 1959 roku zmodernizowany model M-06T wyposażono w przedni wahacz.

 

1959 Kielecki zespół, startujący na fabrycznie przygotowanych motocyklach, zdobył złoty i srebrny medal XXXIV Sześciodniówki Motocyklowej FIM w Zlinie (wówczas Gottvaldov) w Czechosłowacji.

 

1961 Rozpoczęto produkcję motocykla „SHL M-11” z silnikiem 175 cm3. W następnym roku sprzedano do Indii licencję na jego produkcję (wytwarzane do 2005 roku pod nazwą „Rajdoot”).

 

1963–1966 Zbudowano centralną tłocznię dla potrzeb przemysłu motoryzacyjnego. W tłoczni zamontowano 50 pras ciężkich „Erfurt” o nacisku 500 i 800 ton oraz prasę „Woroneż” o nacisku 3500 ton do tłoczenia podłużnic samochodowych. Powstała także nowoczesna matrycownia.

 

1968 Eugeniusz Frelich na przerobionej przez siebie „SHL-ce” zdobył we Włoszech złoty medal w rajdowych mistrzostwach Europy.

 

1969–1970 Zakłady produkowały motocykl „SHL M-17 Gazela” z silnikiem „Wiatr” opracowanym w Zakładach Mechanicznych w Nowej Dębie. Był to ostatni model motocykla produkowany w kieleckiej fabryce.

 

1970 KZWM rozpoczęły produkcję samochodów specjalizowanych: wywrotek, cystern, samochodów transportowo-terenowych.

 

1971 W kwietniu opuściła zakłady 3-milionowa pralka wirnikowa „Frania”, w tym samym roku zakończono jej produkcję. Do tego czasu produkowano rocznie do 250 000 pralek tego typu.

 

1974 Zakłady zmieniły nazwę na: Fabryka Nadwozi Samochodowych „Polmo-SHL” a następnie Fabryka Samochodów Specjalizowanych „Polmo-SHL.” Fabryce nadano imię Stanisława Staszica.

 

1988–1990 Zmodernizowano matrycownię instalując kilkanaście obrabiarek sterowanych numerycznie za pomocą systemu CAD/CAM. Matrycownia stała się największym producentem tłoczników w Europie Wschodniej.

 

1991–1994 Na skutek zmian ustrojowych zakład stracił dominującą pozycję na rynku. Nastąpiła jego restrukturyzacja, w wyniku której utworzone zostały następujące spółki: „Zuga-SHL” sp. z o. o., „Trans-Mot SHL” sp. z.o.o oraz spółka pracownicza „Auto-SHL.”

 

1997–2001 Zakład w całości przeszedł na własność firmy „Metallurgica Assemblagii Carpenterie S.p.A Torino”. Pod zarządem włoskim powstały Zakłady Wyrobów Metalowych „SHL” S.A. Centralną tłocznię włączono do fabryki „Delfo Polska” S.A. w grupie „Magneto”. Produkcja samochodów specjalizowanych przeszła do spółki pracowniczej „Auto-SHL” S.A., zaś matrycownię włączono do „Tema Polska” S.A.

 

2009 Obecnie na terenie dawnych Kieleckich Zakładów Wyrobów Metalowych działają dwie duże firmy: Zakłady Wyrobów Metalowych „SHL” S.A. i „Delfo Polska” S.A. Oddział Kielce. W ZWM „SHL” prowadzona jest modernizacja tłoczni karoseryjnej na potrzeby współpracy z Fiatem i innymi firmami europejskimi oraz uruchamiana produkcja maszyn budowlanych m.in. dla Volvo.