X-XI wiek Powstanie Kielc jako jednej z
osad targowych na skraju puszczy, zwanej później Świętokrzyską, nad rzeką
Silnicą, obok węzła traktów do Radomia, Sulejowa i Sandomierza.
X-XI wiek Kielce, Tarczek, Łagów, Opatów
i Solec, ośrodki pozostające w gestii Kościoła rzymskokatolickiego,
zorganizowane podobnie jak kasztelanie, zaczynają odgrywać istotną rolę
administracyjno-gospodarczą w regionie. Większość ziem obecnego województwa
świętokrzyskiego w okresie wczesnopiastowskim wchodzi w skład istniejącej w
końcu XI w. prowincji sandomierskiej, która stanowiła jeden z siedmiu głównych
okręgów administracyjnych państwa.
XI-XII wiek Wzniesienie pod koniec XI w.
lub w początkach XII w. w kieleckiej osadzie drewnianego, modrzewiowego
kościoła pod wezwaniem Św. Wojciecha. Ustanowienie przy kościele parafii.
Założenie cmentarza grzebalnego istniejącego do 1817 r.
1142 W Kielcach umiera biskup krakowski
Radost, co dowodzi, że przed tą datą Kielce zostały nadane biskupom krakowskim
i były ośrodkiem administracyjnym klucza majątku nazwanego w źródłach
kasztelanią, podobnie jak Tarczek i Iłża. Nadania książęce na rzecz biskupów
mają na celu chrystianizację kraju i kolonizację słabo zaludnionych terenów.
1171 Biskup krakowski Gedeon (Gedko),
według słów Jana Długosza, funduje w Kielcach na skalistym wzgórzu na
południowy zachód od pierwotnej osady, murowany kościół i ustanawia kapitułę
kolegiacką. Budowę kolegiaty, najstarszego obiektu sakralnego w Kielcach,
powstałego z ciosów różowego piaskowca wydobywanego w okolicach Tumlina,
ukończono około 1213 r. Z kolegiatą było związanych 4 prałatów i 6 kanoników
uposażonych prebendami w postaci okolicznych wsi. W tym samym okresie (1179)
powstaje klasztor Cystersów w Wąchocku, któremu nadano wsie i dziesięciny i
opactwo benedyktynów na Św. Krzyżu, które miało wspierać biskupów w misji
chrystianizacyjnej (1102-1138 lub 1135-1137), a okolice Łagowa otrzymuje
(1124-1145) biskupstwo włocławskie. W końcu XII w. Kielce składały się z osady
usytuowanej wokół kościoła Św. Wojciecha i ośrodka biskupiego na skalistym
wzgórzu oddzielonego rzeczką i mokradłami. Dominowała romańska kolegiata, a w
sąsiedztwie rozpoczęto rozbudowę folwarku składającego się z budynków o
charakterze gospodarczym.
1213 Po raz pierwszy w dokumencie, na
podstawie którego biskup Wincenty Kadłubek przenosi prebendę kanonicką z Kij
do Kielc i tworzy w mieście nową kanonię, zwaną żydowską, pojawia się nazwa
Kielce w formie przymiotnikowej (Kylciensis). Do poł. XIV w. używana
jest nazwa „Kilcia”, a później pojawia się forma Kielcia (Kelcia).Według
Jana Pazdura nazwa miasta pochodzi od terminu kieł, kielec, klec, ząb
czyli ostro zakończony przedmiot. Osada mogła być miejscem, w którym wyrabiano
ostre narzędzia. Kolejna hipoteza łączy nazwę Kielce z terminem, „klece” co
oznacza budowniczych grodów. Natomiast językoznawcy uważają, że nazwa miasta
pochodzi od terminu „kieł” (nazwa rodowa, osobowa).
1227 Papież Grzegorz IX zatwierdza
przywilej Leszka Białego zezwalający biskupom krakowskim na osadzanie Niemców
w kasztelanii kieleckiej i tarskiej, co świadczy o kolonizacji na prawie
niemieckim w Małopolsce. Pomyślny rozwój miasta jest hamowany przez najazdy
tatarskie i walki wewnętrzne.
1229 Wzmianka o istnieniu szkoły
kolegiackiej w Kielcach, realizującej zapewne typowy dla szkolnictwa
średniowiecznego program „trivium” i „quadrivium”, w której nauczał członek
kapituły kieleckiej scholastyk „magister Ganfridus”. W skład kapituły
kolegiaty kieleckiej wchodzi dziekan, scholastyk, kustosz, trzech kanoników i
siedmiu wikarych.
1239 W źródłach występuje nazwisko
prepozyta kieleckiego Prandoty, sprawującego pieczę nad parafią kielecką i
administrującego prepozyturą kielecką pełniącą funkcję archidiakonatu, który
obejmuje obszar około 2700 km2 i 17 parafii (pocz. XIV w.).
1244 W czasie walk o tron krakowski z
Bolesławem Wstydliwym Konrad Mazowiecki rujnuje miejscowość, pustoszy dobra,
niszczy dwór biskupów krakowskich i kolegiatę kielecką (Kylcia per milites
ducis Cunradi devastatur).
XIII wiek, połowa Wśród wychowanków
szkoły kolegiackiej pojawia się Wincenty z Kielc, dominikanin w krakowskim
konwencie, autor żywotów św. Stanisława biskupa i męczennika (w najnowszej
historiografii pojawiły się opinie na temat związków duchownego i pisarza z
miejscowością Kielcza na Śląsku).
1260 Kielce nazwane są po raz pierwszy
miastem na mocy lokacji na prawie polskim, czyli prawie zwyczajowym
przydzielającym ziemię i określającym wysokość rocznej daniny.
1261, 2 stycznia Zmarł kanonik krakowski
Wincenty z Kielc, autor “Żywotów św. Stanisława” i hymnu “Gaude mater
Polonia”.
1295, przed Kielce lokowane są na prawie
niemieckim. Król czeski Wacław II zezwala biskupowi Muskacie na otoczenie
murami i fosami „miejsc targowych” (loca forensia) Sławkowa, Iłży,
Tarczka i Kielc. Iłża, Sławków i Tarczek były już miastami na prawie
niemieckim przed tą datą, stąd przypuszczenie, że i Kielce w końcu XIII w.
były miastem.
1359 Kielce określone jako „civitas”
w dokumencie biskupa Bodzanty, jest to wówczas już miasto na prawie
niemieckim.
1360 Król uwalnia Kielce od dostarczania
zbrojnych na wyprawy wojenne i określa obszar miasta.
1366 W dworze biskupim w Kielcach (in
curia sua oppidi Kelcensis) umiera biskup krakowski Bodzanta.
1390 W źródłach występuje kielecki kmieć
(cmetho de Kyelcz) Marcin Szarek.
XV wiek Scholastyk kielecki Mikołaj ze
Znojna buduje przy kolegiacie murowaną szkołę.
1405 W dokumencie pojawiło się nazwisko
kieleckiego mieszczanina Jana Olesznika (Jan dictus Olesznik civis
Kelczensis).
1412 Świadectwo posiadania przez Kielce
praw miejskich - dokument, na mocy którego mieszkańcy miast biskupich: Kielc,
Kunowa i Iłży mogą zwracać się po ortyle (wyroki), czyli orzeczenia sądowe w
sprawach wątpliwych, do sądu miejskiego w Bodzentynie; Bodzentyn pełnił
funkcje sądu wyższego dla innych miast biskupich.
1414 Biskup krakowski Wojciech
Jastrzębiec sprzedaje wójtostwo kieleckie Janowi z Wąsowej; uposażenie wójta
stanowią: 2 łany, tj. 33,6 ha ziemi z przymiarkami, dodatkowymi gruntami,
młyn, dwie karczmy, dwie jatki mięsne, dwie jatki piekarskie, łaźnia, ogród,
1/3 czynszów miejskich, część opłat sądowych, prawo łowów, barcie w lasach
biskupich.
1442 Biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki
nadaje Stanisławowi z Brzezin rolę powyżej Rdzawego Stawu (Stanisław –
tenutarius, starosta biskupi); w II poł. XV w., do mieszczan należą 24 łany
ziemi, z której płacą dziesięcinę na rzecz kolegiaty kieleckiej.
1459 Król Kazimierz Jagiellończyk
potwierdza prawa miejskie Kielc; przywilej przenosi miejscowość i okoliczne
wsie na prawo niemieckie – średzkie.
1468 Na świat przychodzi Fryderyk
Jagiellończyk, kardynał, ofiarodawca pieczęci miejskiej Kielc.
1479 Przywilej królewski ustanawia
jarmarki na Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny i w pierwszą niedzielę po
św. Franciszku.
1487 Biskup krakowski funduje organy w
kieleckiej kolegiacie.
1488, 1493-1501 Kardynał Fryderyk
Jagiellończyk darowuje Kielcom pieczęć z herbem miasta, złotymi literami CK
pod koroną w czerwonym polu; zachowany w zbiorach muzealnych tłok pieczętny
Kielc z XVII/XVIII w. ma w legendzie otokowej napis: „MVNVS.
R. M. I. D. FRIDERICI CARDINALIS D. G. E. C.” („MVNUS
R[EVERENDISSIMI] M.[AGNIFICI] [ac] I[LLUSTRISSIMI] D[OMINI] FRIDERICI
CARDINALIS D[EI] G[RATIAE] E[PISCOPI] C[RACOVIENSIS]”), co można przetłumaczyć
jako: „Dar Najprzewielebniejszego, Jaśnie Wielmożnego Pana Kardynała Fryderyka
z Bożej Łaski Biskupa Krakowskiego”.
XVI wiek Kielce jako prywatne miasto
biskupów krakowskich pod względem administracyjnym należą do powiatu
chęcińskiego województwa sandomierskiego. Na środku kieleckiego rynku zostaje
wzniesiony prostokątny na planie, dwupiętrowy, murowany z kamienia gmach
ratusza z dostawioną od południa wieżą, w której trzymano więźniów. Na piętrze
znajdowały się dwie sale sądownicze radziecka i wójtowska, na parterze
umieszczono postrzygalnię sukna i wagę miejską. Przed ratuszem zainstalowano
pręgierz.
1502 Biskup Piotr Tomicki wydaje
przywilej dla kieleckiego cechu szewców.
1535, około Budowa drewniano - murowanego
dworu biskupiego przez biskupa Piotra Tomickiego; projekt wybudowania w
Kielcach wodociągów.
1535 Król Zygmunt I potwierdza posiadanie
przez Kielce prawa magdeburskiego. W XVI w. ukształtował się ustrój miasta.
Przedstawiciel biskupa - wójt - sprawował w Kielcach rządy i sądy, podlegały
mu sprawy cywilne i karne. Kielce posiadały wójta dziedzicznego, od 1414 r.
tytularnego - miasto było za biedne, aby wykupić urząd z rąk biskupów
krakowskich. Urząd wójta był sprzedawany. Wójt do pomocy posiadał ławników
(scabini), czyli sędziów przysięgłych; w sprawach wątpliwych odwoływano się do
sądu macierzystego - Chełmna, Środy, Magdeburga - albo pozostawano przy
pouczeniu miasta dawniej lokowanego, którym dla Kielc był Bodzentyn. Jak w
innych miastach, tak i w Kielcach wyodrębniły się władze miejskie - rada
miejska (consilium civitatis) - jako oddzielny organ. Pomagała ona wójtowi w
rządzeniu miastem i sprawowaniu nadzoru nad handlem i przemysłem. Rajców
(consules) dobierał wójt, stąd następowały częste z nim konflikty, rada
uważała się za reprezentanta mieszkańców. Istniał zwyczaj wybierania nowej
rady przez starą. Radzie przewodniczył wójt, później burmistrz (Burgemeister,
magister civium, proconsul), mogli stanowisko to piastować rajcowie po kolei.
Najwięcej informacji na temat wykształconego już charakteru władz miejskich
przynosi księga rady miejskiej z lat 1551-1608 i księga protokołów wójta
kieleckiego z lat 1596-1603. Kielce były miastem prywatnym rządzącym się
prawem magdeburskim. Administrator klucza kieleckiego z ramienia biskupa,
starosta mianowany ze szlachty sprawował władzę zwierzchnią. Wójtowie zależni
od starosty, cedowali władzę sądową na landwójta. Podobnie jak w innych
miastach lokowanych na prawie niemieckim, Kielce posiadały tzw. trzy porządki,
radę, ławę i organizację pospólstwa. Rada składała się z 4 rajców, każdy z
nich 3-4 tygodni był burmistrzem. Kadencja rady trwała rok, zbierano się w
miarę potrzeb. Z niektórych rodów kieleckich we władzach zasiadało po kilku
przedstawicieli. Do rady desygnowali swych przedstawicieli biskup, starosta,
wójt i pospólstwo. Członkowie rady miejskiej w Kielcach mieli być:
„...ludzie mądrzy, dobrzy, lat przynajmniej 25, w mieście osiedli, wszakże też
nie bardzo bogaci, ani tez ubodzy, ale średniego stanu ... darów nie
przyjmujący”. Rada zajmowała się sprawami administracyjnymi i
porządkowymi. Ława miejska licząca w Kielcach 7 członków była sądem
wójtowskim, od jej wyroków jako I instancji można było składać apelacje do
starosty lub biskupa. Przedstawiciele pospólstwa zorganizowali się dopiero w
II poł. XVI w., w postaci ciała zwanego „duodecimviri” - dwunastu mężów.
1540 W mieście są 84 domy mieszczańskie i
19 ogrodów, kilkanaście domów duchowieństwa i szlachty, razem około stu
budynków, w których zamieszkuje 700 osób. Dla porównania Chęciny w XVI w. mają
2000 mieszkańców, Bodzentyn 1000. 1553 Starosta kielecki Hieronim
Szafraniec uzyskuje przywilej wolnej eksploatacji rud żelaza i prowadzenia
kuźnic we wsiach okalających Kielce od zachodu.
1570 Powstaje cech kuśnierzy.
1573 Scholastyk Andrzej Krajewski i wójt
Walenty Praski zapisują sumy pieniężne dla szpitala parafialnego i
sprawującego nad nim pieczę Zgromadzenia Wikariuszy. Pierwszeństwo przyjęcia
do szpitala mają górnicy z podkieleckich kopalń. Mieszczanie kieleccy
otrzymują z rąk biskupa krakowskiego Franciszka Krasińskiego wyłączne prawo
wyrobu i sprzedaży gorzałki w Kielcach.
1588 Biskup krakowski potwierdza statut
cechu krawców.
1595 Po odkryciu podkieleckich złóż
miedzi w Miedzianej Górze nowo zbudowaną hutę w Białogonie biskup krakowski
Jerzy Radziwiłł oddaje w dzierżawę lipskiemu kupcowi J. Winterowi. W XVII w.
huta zostaje własnością biskupów krakowskich, a przerabiane w niej rudy miedzi
i ołowiu wzbogacają gospodarczą pozycję klucza kieleckiego biskupów
krakowskich.
1598 Kardynał Jerzy Radziwiłł przeznacza
dochody z opłat targowych, jarmarcznych i od przepędzanych wołów na naprawę
kieleckiego ratusza i remonty dróg. Powstaje bractwo literackie, którego
członkowie powinni umieć czytać i pisać, a w niedziele i święta śpiewać msze.
1601 Biskup krakowski Bernard Maciejowski
ustanawia w Kielcach Urząd Górniczy zwany Urzędem Górnym lub Żupniczym,
kierujący górnictwem i hutnictwem kruszcowym w kluczach kieleckim i cisowskim
biskupstwa krakowskiego; w latach 1632-1648 urzędem kieruje starosta kielecki
Stanisław Czechowski. Powstaje cech łączny ślusarzy, kowali, mieczników,
kotlarzy i rzemiosł drzewnych, a w kilka lat później (1606) przywilej cechowy
otrzymują rzeźnicy. W przywilejach cechowych pojawiają się wzmianki o użyciu
pieczęci miejskiej.
1608, 19 stycznia Zmarł twórca Urzędu
Górnego w Kielcach biskup Bernard Maciejowski.
1617, 18 października W ordynacji dla
kopalń kieleckich biskup krakowski Marcin Szyszkowski nakazuje gwarkom
poszukiwane rud metali kolorowych.
1624 Biskup krakowski Marcin Szyszkowski
wystawia akt erekcyjny kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Karola
Boromeusza na Karczówce; cztery lata później w kościele zostają złożone
relikwie świętego, a na początku lat trzydziestych na wzgórzu osiedlają się
bernardyni, którzy budują klasztor.
1626 Ksiądz Mateusz Borowiec, dominikanin
z Piotrkowa, zakłada w Kielcach arcybractwo różańcowe, którego promotorem jest
ksiądz Maciej Obłomkowicz. Początek kultu Matki Bożej Różańcowej zwanej
Łaskawą Kielecką, która została patronką Kielc i diecezji kieleckiej.
1633, styczeń Kondukt pogrzebowy z
trumnami pary królewskiej Zygmunta III Wazy i jego żony królowej Konstancji
przejeżdża przez Kielce w drodze z Warszawy do Krakowa.
1635 Zakończenie rozbudowy kolegiaty
kieleckiej, poszerzonej o nawy boczne, wybudowanie chóru muzycznego i
ozdobienie wejścia zachodniego portalem ufundowanym przez Jana Albrechta Wazę.
1637-1644 Fundacja i budowa murowanego
pałacu przez biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika w zachodniej części Wzgórza
Katedralnego. Kompleks zabudowań, poza korpusem głównym, tworzą budynki
kuchni, siedziba starosty, ogród włoski, murowany zajazd, drewniane stajnie
oraz browar z gorzelnią.
1639 Zasłużony dla rozwoju górnictwa i
hutnictwa w okolicach Kielc Jan Gibboni zostaje administratorem komory ołowiu
w Kielcach, w której gwarkowie powinni byli sprzedawać wydobyty ołów, a
wkrótce biskup Zadzik wydaje Gibboniemu koncesję na wybudowanie w Samsonowie
wielkiego pieca.
1642, 17 marca W Bodzentynie zmarł biskup
krakowski Jakub Zadzik budowniczy pałacu biskupów krakowskich w Kielcach.
1644 Ksiądz Maciej Obłomkowicz ukończył
budowę nowego szpitala, w którym znajdowała się „izba wielka babska”, „izba
dziadowska przestronna”, kuchnia i piekarnia.
1645 Starosta kieleckich dóbr biskupich
Stanisław Czechowski ubiega się o dzierżawę kuźnic produkujących żelazo w
rejonie Kielc, posiada w kluczu kieleckim zakłady wytwórcze Biesak i kuźnicę
masłowską.
1646 Biskup krakowski Piotr Gembicki
konsekruje kościół Świętej Trójcy wystawiony w miejscu dawnej kaplicy
szpitalnej, przytułku służącego górnikom z okolicznych kopalń rud metali
kolorowych.
1647 Biskup Piotr Gembicki ustanawia
bractwo gwarków i górników, nadając im ołtarz Najświętszej Marii Panny
wykonany w całości z rudy ołowiu - galeny, wydobytej przez Hilarego Malę rok
wcześniej na Karczówce. Powstaje cech gwarków, górników, prasołów i piwowarów.
1655 Wojska króla szwedzkiego Karola
Gustawa ściągają z miasta kontrybucję. Starosta Stanisław Czechowski wraz z
mieszczanami organizuje zasadzkę na Szwedów w okolicach Słowika; rzeka Bobrza
w tym miejscu nosi od tej pory nazwę „Trupieniec”.
1661 W kieleckim pałacu biskupim przebywa
król Jan Kazimierz.
1662, październik Kielce stają się
siedzibą Związku Święconego, skonfederowanych wojsk liczących 12 tysięcy
żołnierzy domagających się zapłaty zaległego żołdu; wybuch zarazy w mieście.
Pobyt wojsk rujnuje gospodarkę Kielc.
1667 Remont pałacu biskupów krakowskich
przeprowadzony z inicjatywy biskupa Andrzeja Trzebickiego, renowacja dachów –
zastąpienie gontów blachą.
1676 Budowa murowanego kościoła św.
Leonarda przez mieszczańską rodzinę Zagórskich.
XVII/XVIII w. Powstaje nowy tłok pieczęci
miejskiej Kielc.
1702 Pobyt w pałacu biskupów krakowskich
króla szwedzkiego Karola XII; przemarsz armii przez Morawicę pod Kliszów,
gdzie dochodzi do starcia wojsk szwedzkich z saskimi.
1715 Powstaje cech bartników.
1724 Wmurowano kamień węgielny pod budowę
pierwszej szkoły średniej w Kielcach.
1727 Otwarcie Seminarium Duchownego pod
wezwaniem św. Stanisława męczennika i szkoły średniej, ufundowanych przez
biskupa krakowskiego Konstantego Felicjana Szaniawskiego i oddanych w zarząd
Instytutowi Księży Komunistów. Na utrzymanie kieleckiego seminarium zapisano
wsie Kostomłoty, Kuźnice Brody, Starą Rudę z kuźnicą żelaza, młyny, pola i
lasy; pierwszym przełożonym seminarium został ks. Andrzej Józef Karaś, nauka
trwała 2 lata i obejmowała m.in. teologię moralną, liturgię, katechetykę,
kaznodziejstwo.
1728 Biskup K. Szaniawski konsekruje
przebudowany kościół kolegiacki, w którym przedłużono nawy, wybudowano nowe
prezbiterium z apsydą, dostawiono dwie zakrystie, kapitularz i skarbiec,
zmieniono wystrój.
1729 Dobudowane południowe skrzydło
kieleckiego pałacu łączy go z katedrą i gmachem Seminarium Duchownego; na
podwyższonej dzwonnicy katedralnej umieszczono od północy „zegar nowy”.
1735 Kielecka szkoła średnia zostaje
uznana za kolonię akademicką i przyjęta pod patronat Akademii Krakowskiej.
1745 Biskup krakowski Jan Aleksander
Lipski remontuje pałac biskupów krakowskich i dobudowuje północne skrzydło,
budynek kordegardy i bramę przed dziedzińcem.
1749 W ordynacji dla miasta Kielc pojawia
się zapis o przejmowaniu przez burmistrzów pieczęci miejskiej.
1752 Biskup krakowski Andrzej Załuski
buduje spichlerz na miejscu drewnianego magazynu solnego i ujeżdżalnię,
wystawia w ogrodzie pałacowym oranżerię.
1759 Biskup Kajetan Sołtyk rozpoczyna
późnobarokową przebudowę pałacu oraz budowę szpitala i klasztoru Sióstr
Miłosierdzia przy kościele św. Leonarda.
1760 Kustosz kielecki i kanonik
krakowski, ksiądz Józef Rogalli wystawia własnym sumptem kaplicę pogrzebową
nazwaną Ogrójcem w pobliżu katedry i dzwonnicy.
1763 Modrzewiowy kościół św. Wojciecha
ulega rozebraniu, a na jego miejscu powstaje murowana świątynia fundowana
przez ks. Józefa Rogallego.
1765 Fundacja pomnika św. Tekli w Rynku
miasta.
1767 Organizacja cechu murarzy,
kamieniarzy i cieśli.
1787 W klasztorze bernardynów na
Karczówce przebywał król Stanisław August Poniatowski, który odwiedził
następnie Tumlin, Samsonów i Miedziana Górę.
1788 W pałacu biskupim w Kielcach umiera
biskup krakowski Kajetan Sołtyk przebywający tutaj przymusowo od 1782 r.
1789 Dobra biskupów krakowskich i pałac w
Kielcach przejmuje Skarb Państwa na podstawie uchwały Sejmu Czteroletniego (27
lipca). Przedstawiciele miasta: landwójt Kasper Karpiński i rajca Stanisław
Solnicki biorą udział w czarnej procesji w Warszawie. W Kielcach liczących
około 2 tysięcy mieszkańców znajdują się 253 domy mieszczańskie i
kilkadziesiąt należących do osób duchownych i instytucji kościelnych. 1790
Król Stanisław August ustanowia dla Kielc trzy jarmarki odbywające się we
wtorki po św. Marcinie (19 lipca), św. Rozalii (4 września), św. Cecylii (22
listopada).
1793 W kieleckiej kolegiacie obraduje
ostatni sejmik województwa sandomierskiego, przeniesiony z kolegiaty
opatowskiej. Po drugim rozbiorze Polski województwo sandomierskie podzielono
na ziemię sandomierską (powiat sandomierski i wiślicki), chęcińską (powiat
chęciński i opoczyński) i radomską (powiat radomski i stężycki), a siedzibę
sejmiku wojewódzkiego przeniesiono do Kielc.
1794, 7-9 czerwca W Kielcach Tadeusz
Kościuszko (po bitwie pod Szczekocinami) wydaje manifest wojny z Prusami;
ranny Wojciech Bartosz Głowacki umiera w miejscowym szpitalu i pochowany
zostaje w Ogrójcu kolegiackim.
1795 W wyniku trzeciego rozbioru Polski
Kielce wchodzą w skład Galicji Zachodniej; w pałacu urzędują austriackie
władze powiatowe, instalując tam szpital wojskowy. Cyrkuł kielecki obejmuje
część dawnego powiatu chęcińskiego i dawny powiat wiślicki; miasto liczy 2
tysiące mieszkańców.
1797 W Kielcach utworzono cmentarz
parafialny.
1800, 24 maja Pożar niszczy drewnianą
zabudowę miasta, w tym wszystkie budynki w Rynku wraz z murowanym ratuszem,
którego już nie odbudowano (w jego miejscu jest obecnie fontanna).
1801, 31 stycznia, W Bilczy pod Kielcami
urodził się ksiądz Piotr Ściegienny.
1805 Papież Pius VII bullą Indefessum
personarum przenosi stolicę biskupią z Tarnowa do Kielc ustanawiając
diecezję kielecką, a kolegiata w Kielcach staje się kościołem katedralnym
diecezji.
1806, 6 lutego Cesarz Austrii Franciszek
I wydał dekret przekazujący pałac biskupów krakowskich diecezji kieleckiej.
1807 Rządy w diecezji kieleckiej obejmuje
biskup Wojciech Jan Józef de Boża Wola Górski; dokonuje on nowego podziału
administracyjnego diecezji.
1808 Powstanie w Kielcach Dyrekcji
Górniczej i Sądu Górniczego; na czele staje dyrektor górniczy Józef Lill von
Lillebach. Kielce liczą 2324 mieszkańców mieszkających w 368, murowanych w
większości, domach. W mieście obowiązuje zakaz osiedlania się ludności
żydowskiej.
1809 Do Kielc wkraczają oddziały 3 Pułku
Piechoty wojska polskiego dowodzonego przez pułkownika Tadeusza Matuszewicza,
co kończy austriacką okupację miasta. Kielce po włączeniu Galicji Zachodniej
na mocy traktatu w Schoenbrunn do Księstwa Warszawskiego jako miasto powiatowe
wchodzą w skład departamentu radomskiego. Powstanie cmentarza „starego” w
Kielcach.
1811 Miasto liczy 370 kominów i 1971
mieszkańców, w tym 5 kupców, 153 rzemieślników i szynkarzy. Jak pisał Julian
Ursyn Niemcewicz, miasto „...ze szczętem spłonione, porządniejsze i
czyściejsze z popiołów swoich powstało.[...] Domki o jednym piętrze, wszystkie
murowane, białe, czyste, osadzone drzewami”. Zakaz używania herbów
lokalnych przez miasta.
1813 Kielce zajęte przez wojska
rosyjskie.
1816 Po powstaniu Królestwa Polskiego i
przekształceniu Krakowa w wolne miasto, Kielce zostają siedzibą województwa
krakowskiego. W wyniku postanowienia namiestnika Królestwa Polskiego w
Kielcach utworzona jest Główna Dyrekcja Górnicza podlegająca Wydziałowi
Górnictwa i Dyrekcji Przemysłu i Kunsztów Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych,
kierowanemu przez Stanisława Staszica. Dyrektorem instytucji zostaje Jan
Ullmann, absolwent Akademii Górniczej we Freibergu w Saksonii. Powstaje Szkoła
Akademiczno-Górnicza, zwana także Akademią Górniczą, mająca wykształcić
kadry techniczne dla rozwijającego się przemysłu w Zagłębiu Staropolskim.
Szymon Pantoczek zakłada pierwszą w dziejach Kielc aptekę.
1818 W Kielcach instalują się władze
województwa krakowskiego, zgodnie z dekretem Rady Administracyjnej Królestwa
Polskiego. Papież Pius VII bullą Ex imposita nobis dokonuje nowego
podziału organizacji diecezjalnej w Królestwie Polskim, znosząc biskupstwo
kieleckie. Zmarł Wojciech Jan Józef de Boża Wola Górski, pierwszy biskup
kielecki. Jan Nepomucen Wodziczko zakłada w Kielcach przy ulicy Dużej pierwszą
drukarnię. Ukazał się pierwszy numer „Dziennika Urzędowego Województwa
Krakowskiego”. W obecności namiestnika Królestwa Polskiego generała Józefa
Zajączka i członków Głównej Dyrekcji Górniczej oraz Komisji Województwa
Krakowskiego z prezesem Kasprem Wielogłowskim i komisarzem obwodu kieleckiego
Antonim Walewskim, w podkieleckim Białogonie pokazywano działanie huty i
prowadzono badania probiercze, polegające na odciąganiu srebra podczas wytopu
rud miedzi.
1819 Gmach szkoły średniej prowadzonej
przez księży komunistów staje się siedzibą szkół średnich rządowych,
poczynając od Szkoły Wojewódzkiej, poprzez Gimnazjum Gubernialne, Szkołę
Wyższą Realną, Gimnazjum Klasyczne, aż po Gimnazjum im. Reja i Liceum S.
Żeromskiego w następnym stuleciu.
1820 Kielce odwiedza namiestnik Józef
Zajączek; trwają prace adaptacyjne przystosowujące wnętrza pałacu biskupów
krakowskich do potrzeb biurowych.
1821 Geometra Marian Potocki opracowuje
plan regulacyjny miasta zgodnie z zasadami sporządzania nowych planów i
regestrów pomiarowych aglomeracji miejskich w Królestwie Polskim.
1822 Pod pręgierzem miejskim na
dziedzińcu pałacu biskupów krakowskich w Kielcach odbyła się pierwsza
egzekucja.
1824 Zostają wybrukowane ulice w centrum
miasta.
1826 Decyzja Rady Administracyjnej
Królestwa Polskiego o przeniesieniu Głównej Dyrekcji Górniczej i Akademii
Górniczej z Kielc do Warszawy i włączenia do Wydziału Górniczego w Komisji
Rządowej Przychodów i Skarbu. z inicjatywy władz wojewódzkich powołano do
życia Towarzystwo Dobroczynności, na którego czele stanął biskup krakowski Jan
Paweł Woronicz. Towarzystwu przydzielono działkę wraz z wyremontowanym później
murowanym domem posiadającym sale dla kobiet i mężczyzn oraz pomieszczenia
gospodarcze i sanitarne. W Warszawie zmarł ksiądz Stanisław Staszic założyciel
kieleckiej Akademii Górniczej.
1827 Kielce liczą 4135 mieszkańców.
1828 Powołanie do życia Dyrekcji
Szczegółowej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. W budynkach dawnych stajni
przy ulicy Zamkowej władze Królestwa Polskiego umieszczają więzienie.
1829 W „Pamiętniku Sandomierskim”
opublikowany jest po raz pierwszy wizerunek herbu Kielc.
1830 Mieszkańcy Kielc biorą udział w
powstaniu listopadowym – w mieście tworzy się Straż Obywatelska, kieleccy
rzemieślnicy zgodnie z poleceniem prezydenta Dominika Wójcikowskiego
rozpoczynają wyrabianie broni; Kielce dostarczają żołnierzy dla gwardii
ruchomej oraz 2 i 4 Pułku Krakusów; w pobliskich zakładach mechanicznych w
Białogonie zaczyna się produkcja karabinów skałkowych i dział; powstaje Klub
Patriotyczny z prezesem oddziału Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego Adamem
Sucheckim na czele. Kielczanie mogą korzystać z „Ogrodu spacerowego”, czyli
Parku Miejskiego w Kielcach, wywodzącego się z ogrodu kuchennego folwarku
biskupów krakowskich, zajętego przez Główną Dyrekcję Górniczą w 1818 r. (od
1922 r. nosi imię Stanisława Staszica). Dyrekcja Generalna Poczt Królestwa
Polskiego w domu Kossowicza przy obecnej ulicy Sienkiewicza umieszcza pocztę
przeniesioną z ulicy Dużej.
1831, 24 września Oddziały rosyjskie
armii gen. Rüdigera wkraczają do Kielc przywracając rządy obalonego przed
powstaniem listopadowym prezydenta Niewiadomskiego. W potyczce przy ulicy
Zagórskiej zginęło trzech polskich żołnierzy.
1833 Rada Administracyjna Królestwa
Polskiego wydała zezwolenie na osiedlanie się Żydów w Kielcach.
1834 Przebudowa dwóch XVIII-wiecznych
kamienic w zachodniej pierzei kieleckiego Rynku przeznaczonych na nową
siedzibę władz miejskich. Przez Kielce przechodzi połączenie drogowe z
Warszawy do Krakowa nowo wyznaczoną i wychodzącą z Rynku ulicą Warszawską.
1836 Przeniesienie pomnika św. Tekli na
nowe miejsce w pobliżu kieleckiego Rynku.
1837 Kielce otrzymują status stolicy
guberni krakowskiej. Z fundacji mieszkających w Kielcach protestantów powstaje
ewangelicka świątynia pod wezwaniem Świętej Trójcy, wystawiona prawdopodobnie
według projektu inżyniera wojewódzkiego Karola Meyzera. Obowiązki inżyniera
gubernialnego przyjmuje Maksymilian Strasz, prekursor nowoczesnej fotografii
polskiej.
1839 Kielce otrzymują przywilej
dodatkowego dnia targowego w piątek każdego tygodnia.
1841 Po przemianowaniu guberni
krakowskiej na kielecką Kielce są stolicą guberni.
1842 Obszar diecezji krakowskiej w
Królestwie Polskim nazwany został diecezją kielecko-krakowską, a zarząd nad
nią sprawują biskupi krakowscy Franciszek Zglenicki i Ludwik Łętowski.
Przemianowanie Urzędu Municypalnego w Kielcach na Magistrat.
1844 Wykrycie spisku ks. Piotra
Ściegiennego. Po długotrwałym śledztwie ks. P. Ściegienny zostaje skazany na
karę śmierci, a ułaskawiony na długie lata wędruje na zesłanie na Syberię.
1845 Kielce w guberni radomskiej,
powstałej z kieleckiej i sandomierskiej; pałac biskupów krakowskich siedzibą
Trybunału Cywilnego, archiwum, magazynów, kwater wojskowych.
1847 Naczelnik powiatu kieleckiego Tomasz
Zieliński rozpoczyna gromadzenie w swoim domu przy ulicy Zamkowej w Kielcach
dzieł malarstwa europejskiego, rycin, rzemiosła artystycznego, zbiorów
numizmatycznych i rzeźby.
1849 Pałac biskupów krakowskich zajmują
władze administracyjne oraz szpital wojskowy. Ks. Maciej Majerczak zostaje
mianowany administratorem apostolskim w Kielcach, niezależnym od biskupa
krakowskiego (otrzymuje sakrę biskupią w 1862 r.).
1854, 12 stycznia Powstało założone przez
biskupa M. Majerczaka “Towarzystwo Dobroczynności”.
1855 Mieszczanie kieleccy wznoszą kaplicę
w szpitalu św. Aleksandra w Kielcach (rozbudowa 1867).
1861 Zorganizowane z inspiracji kleryków
z miejscowego seminarium manifestacje patriotyczne w kieleckiej kolegiacie
zostają rozpędzone przez oddziały wojska rosyjskiego.
1862 Ustawa znosząca w Królestwie Polskim
ograniczenia w osiedlaniu się zlikwidowała niepisany zakaz zamieszkiwania w
Kielcach ludności żydowskiej; 5 kwietnia odbyło się pierwsze posiedzenie
kieleckiej Rady Miejskiej utworzonej po reformie samorządowej Aleksandra
Wielopolskiego.
1863 Do Kielc przyjeżdża Marian
Langiewicz, aby przygotować powstanie; punktem koncentracji kieleckich
spiskowców jest wzgórze Karczówka, gdzie po wybuchu powstania zgromadzili się
chłopi z okolicznych wiosek i robotnicy zakładów białogońskich. Do powstania
przyłącza się m.in. uczeń gimnazjum kieleckiego Aleksander Głowacki (Bolesław
Prus). Rosjanie wprowadzili na kielecki Rynek 700 żołnierzy i baterię armat.
1864, luty Naczelnik wojenny Królestwa
Polskiego gen. Teodor Berg nałożył na Kielce kontrybucję.
1865 Rząd rosyjski konfiskuje posiadłości
kanoników kieleckich, wyburza ich budynki przy obecnym skwerze Stefana
Żeromskiego, aby na tym miejscu wybudować cerkiew pod wezwaniem
Wniebowstąpienia.
1866 Reforma władz terytorialnych w
Królestwie Polskim wprowadza 10 guberni, a wśród nich gubernię kielecką
wydzieloną z dotychczasowej radomskiej; pałac siedzibą gubernatora
kieleckiego.
1867 Rozpoczyna się przebudowa pałacu
biskupów krakowskich (według projektu Franciszka Ksawerego Kowalskiego)
polegająca na zdjęciu hełmów z wież pałacowych, obniżeniu dachów skrzydeł;
usunięciu portali marmurowych z wnętrz piętra, budowie nowej klatki schodowej
z baszty południowo-wschodniej oraz zburzeniu kordegardy. Zniszczenie przez
Rosjan posągów posłów szwedzkich i moskiewskich.
1869 Władze zatwierdzają herb guberni
kieleckiej, w polu błękitnym na srebrnej górze piec złoty gorejący ogniem, po
bokach dwie złote kule. Na mocy ukazu carskiego większość miast regionu
zamieniona jest na osady, Kielce nie tracą praw miejskich, liczą 5151
mieszkańców.
1870 Rozebranie krużganków łączących
katedrę z Seminarium Duchownym. W drukarni Edwarda Kołakowskiego rozpoczyna
się druk „Gazety Kieleckiej” wydawanej przez naczelnika powiatu Leona Gautiera
i księgarza M. Goldhaara. Obowiązki administratora apostolskiego w Kielcach
obejmuje ks. Tomasz Kuliński, konsekrowany na biskupa w 1872 r.
1871 Rozpoczęcie budowy gmachu bazarowego
przy placu Bazarowym (obecnie plac Wolności). Ukończony w następnym roku
budynek mieści 56 sklepów, zakłady usługowe i jatki. Na frontonie gmachu nad
bramą umieszczono herb miasta.
1872 Zakończenie trwającej cztery lata
przebudowy zachodniej fasady katedry w Kielcach w stylu neobarokowym, według
projektu budowniczego gubernialnego F. K. Kowalskiego; inżynier Witold
Krassowski sporządza nowy pomiar Kielc umożliwiający przestrzenne
rozplanowanie miasta.
1873 W wielkim pożarze płonie ratusz w
kieleckim Rynku i kilka domów w zachodniej pierzei. Powstaje Ochotnicza Straż
Pożarna. Podjęta w tym roku odbudowa ratusza zostaje ukończona trzy lata
później. Rozpoczyna działalność reaktywowane Kieleckie Towarzystwo
Dobroczynności.
1875 Kielce liczyły 8082 mieszkańców, w
tym duży procent ludności żydowskiej, która po powstaniu styczniowym uzyskała
prawo osiedlania się w mieście.
1878 Ludwik Stumpf buduje według projektu
F. K. Kowalskiego przy ulicy Pocztowej (obecnie H. Sienkiewicza) gmach teatru
i hotelu z restauracją (Teatr „Ludwika”, obecnie S. Żeromskiego).
1878 Z recitalem wystąpiła śpiewaczka
operowa światowej sławy Teodozja Friderici - Jakowicka.
1882, 5 stycznia Reaktywowanie
zlikwidowanej w 1818 r. diecezji kieleckiej. Pierwszym biskupem został ksiądz
Tomasz Teofil Kuliński.
1883 Do Kielc przyjeżdża pierwszy pociąg
linii kolejowej Dęblin – Dąbrowa Górnicza. Kielce po ogłoszeniu przez biskupa
sandomierskiego Antoniego Sotkiewicza bulli Ut primum catholicae Ecclesiae
papieża Leona XIII (z 22 grudnia 1882) stają się ponownie siedzibą
biskupstwa. Kolegiatę kielecką podniesiono do godności katedry, a
ordynariuszem diecezji kieleckiej zostaje biskup Tomasz Teofil Kuliński.
1885 Otwarcie dworca kolejowego, wzdłuż
torów kolei powstają cegielnie, tartaki, młyny, kamieniołomy i browary. W
Kielcach koncertuje Ignacy Jan Paderewski.
1889 Zakończenie zaczętej w 1885 r.
przebudowy kieleckiego kościoła św. Wojciecha w stylu neorenesansowym, według
projektu F. K. Kowalskiego.
1892 Biskup kielecki Tomasz Kuliński
przeprowadza generalny remont katedry. W gurtach nawy głównej umieszczono
herby biskupów oraz herb miasta Kielc.
1893 Władze rosyjskie ukazem carskim
zamykają kieleckie Seminarium Duchowne (otwarte ponownie w 1897 r.), a
profesorowie i wychowawcy zostają zesłani na Syberię.
1895 Powstaje Kielecki Klub Cyklistów.
1895 Zmarł Feliks Jaroński, znany
pianista i kompozytor.
1897 Rozpoczyna działalność huta szkła
założona przez Dawida i Emanuela Heimannów nazwana hutą „Leonów”, która stała
się kolebką późniejszych fabryk: Odlewni Kieleckiej i Przemysłu Metalowego
„Granat” (w okresie międzywojennym). Organizuje się Kieleckie Towarzystwo
Muzyczne.
1898 Wystawa Rolniczo-Przemysłowa w
Kielcach.
1900 W Kielcach funkcjonuje fabryka
marmurów, dwie farbiarnie, tartak, trzy kaflarnie, dwie miodosytnie, młyn
parowy, dwie cegielnie, kamieniołomy i wapienniki „Kadzielnia”, „Wietrznia”,
fabryka „Superfosfaty”, fabryka cementu portlandzkiego „Kielce”, zakład
rektyfikacji spirytusu „Etyl”. Powstaje orkiestra dęta kieleckiej Ochotniczej
Straży Pożarnej.
1902 Prezydentem Kielc został Władysław
Garbiński. Wmurowano kamień węgielny pod budowę synagogi w Kielcach.
1903 Otwarcie Szkoły Handlowej Miejskiej
z polskim językiem wykładowym; w skład Rady Opiekuńczej wchodzą znani
społecznicy: rejent Mieczysław Halik, prezes Towarzystwa Kredytowego
Ziemskiego Aleksander Moes, prezydent miasta Władysław Garbiński, poseł do
Dumy Wiktor Jaroński oraz Bolesław Markowski (dyrektor szkoły w latach
1903-1905). Rozpoczęcie budowy neogotyckiego kościoła pod wezwaniem
Podwyższenia Krzyża Świętego, według projektu Stanisława Szpakowskiego.
Zakończenie prac przy budowie synagogi na Warszawskim Przedmieściu według
projektu S. Szpakowskiego na placu zakupionym przez gminę żydowską, już w 1878
r.
1904 Z inicjatywy lekarza Aleksandra
Czaplickiego powstaje Kieleckie Towarzystwo Lekarskie. Według projektu S.
Szpakowskiego wzniesiono cerkiew prawosławną służącą garnizonowi rosyjskiemu.
W okresie międzywojennym przekształcona w kościół garnizonowy pod wezwaniem
Najświętszej Marii Panny Królowej Polski.
1905 Strajk szkolny w gimnazjum męskim i
żeńskim w Kielcach - uczniowie domagają się wprowadzenia języka polskiego jako
wykładowego, uczynienia z języka polskiego i historii Polski najważniejszych
przedmiotów. Kieleccy robotnicy przyłączyli się do strajku powszechnego w
Królestwie Polskim. W starciach członków Organizacji Bojowej PPS z Rosjanami
zginęło czterech kieleckich socjalistów. Powstaje pierwsza centrala
telefoniczna wybudowana przez inżyniera Antoniego Olszewskiego, obejmująca do
wybuchu I wojny światowej 200 telefonów.
1906 Utworzony okręg kielecki Polskiej
Macierzy Szkolnej obejmujący powiat kielecki, jędrzejowski, włoszczowski i
częściowo stopnicki. Na czele zarządu powiatowego stanął Bolesław Markowski, w
okresie międzywojennym wiceminister przemysłu i handlu. Miasto liczy 37 141
mieszkańców; w parku kieleckim odsłonięto 2 września pomnik Stanisława
Staszica. W Kielcach utworzono Resursę Obywatelską, której siedzibą został
hotel „Bristol”. Władze rosyjskie wprowadziły ograniczenia w posiadaniu broni
palnej, białej i materiałów wybuchowych przez mieszkańców Kielc i guberni.
1907, 16 października. Szkoła Handlowa
Męska znajduje swoje nowe lokum w gmachu wybudowanym przy ulicy Bazarowej
(dziś Śniadeckich), według projektu warszawskiego architekta Juliana Gaya,
wkrótce posiada pełną liczbę 7 klas i promuje pierwszych maturzystów; w
programie nauczania znajdują się takie przedmioty jak arytmetyka handlowa,
buchalteria, korespondencja handlowa, towaroznawstwo, geografia handlowa, a
także przedmioty obejmujące program ośmioletniego gimnazjum. Zmarł biskup
Tomasz Teofil Kuliński.
1908 Powstaje oddział Polskiego
Towarzystwa Krajoznawczego w Kielcach z dr. Mieczysławem Zawadzkim na czele.
Wkrótce następuje otwarcie Muzeum Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, a
pierwszym kustoszem zostaje Zygmunt Ziembiński, zastąpiony w rok później przez
Tadeusza Szymona Włoszka, weterana powstania styczniowego, który funkcję
opiekuna zbiorów pełnił do 1933 r. Współpracownikami muzeum byli Jan
Czarnocki, Jan Samsonowicz, Stanisław Kossuth, Zdzisław Lenartowicz i
Władysław Kosterski
1910 Po śmierci biskupa Kulińskiego
(1907) papież Pius X prekonizuje księdza Augustyna Łosińskiego na biskupstwo
kieleckie. Diecezja kielecka liczy 254 parafie, pracuje w niej 378 kapłanów.
1911 Z inicjatywy ks. biskupa A.
Łosińskiego ukazuje się pierwszy numer „Przeglądu Diecezjalnego” wychodzącego
do dziś dnia - od 1925 r. pod nazwą „Kielecki Przegląd Diecezjalny”; wydawcą i
pierwszym redaktorem pisma mającego charakter informacyjny i urzędowy był
ksiądz Jacek Pycia; Kielce otrzymują połączenie kolejowe z Częstochową.
1913 Inżynier Tomasz Ruśkiewicz buduje w
Kielcach przy ulicy Leśnej pierwszą elektrownię.
1914 12 sierpnia do miasta wkracza I
Kompania Kadrowa strzelców dowodzonych przez Józefa Piłsudskiego. Powstają
władze cywilne z komisarzem Ignacym Boernerem i wojskowe z Kazimierzem
Sosnkowskim. Organizuje się 1 Pułk Piechoty Legionów Polskich. W pałacu
biskupów krakowskich urzęduje komisarz wojskowy miasta Michał Sokolnicki;
ukazało się 6 numerów „Dziennika Urzędowego Komisariatu Wojsk Polskich w
Kielcach”. Powstaje Obywatelski Komitet Ratunkowy kierowany przez biskupa
Augustyna Łosińskiego, adwokata Józefa Dunina i Bolesława Markowskiego. Jego
sekcje pomocy dla ludności ubogiej i sanitarna, tworzą punkty stałego
dożywiania, ochronki dla dzieci, dom dla chorych zakaźnie, ambulatorium i
aptekę. 30 sierpnia przed katedrą kielecką ojciec Kosma Lenczowski odprawił
mszę polową dla żołnierzy Józefa Piłsudskiego i ochotników.
1915 Wycofanie się wojsk rosyjskich z
Kielc. Rosjanie spalili stację kolejową, uszkodzili tory i mosty. Z
gubernatorstwa kieleckiego i piotrkowskiego (utworzonych w maju w wyniku
okupacji austro - węgierskiej) po połączeniu we wrześniu powstaje Generalne
Gubernatorstwo z siedzibą władz w pałacu biskupów krakowskich w Kielcach
(przed przeniesieniem do Lublina). Wystawienie Tarczy Legionów w Towarzystwie
Muzycznym i Bibliotece Publicznej w Kielcach. Samorząd Kielc wprowadza do
swoich pieczęci historyczny herb miasta. Ukazał się pierwszy numer tygodnika
„Ziemia Kielecka” redagowanego przez Edmunda Massalskiego i Franciszka
Loefflera.
1916 Przed pomnikiem Stanisława Staszica
w kieleckim parku odbywają się obchody rocznicy Konstytucji 3 maja.
1917 Obchody 100 rocznicy śmierci
Tadeusza Kościuszki. Odsłonięcie w Kielcach płyty pamiątkowej wmurowanej w
ścianę dzwonnicy kościoła katedralnego oraz obelisku w miejscu stacjonowania
wojsk Naczelnika. Zainaugurowano działalność wybranej w demokratycznych
wyborach kieleckiej Rady Miejskiej.
1918, 10 października Rada Miejska w
Kielcach z inicjatywy prezydenta miasta Gustawa Bukowińskiego uchwaliła
rezolucję w sprawie niepodległości Polski. W początkach listopada
członkowie POW i kieleccy skauci rozbrajają wojsko austriackie, a polscy
oficerowie 56 austriackiego pułku piechoty przyłączają się do akcji. Pałac
biskupów krakowskich siedzibą Komisarza Cywilnego. 11 listopada rozpoczęły się
trwające dwa dni antyżydowskie zamieszki. Powstaje katolicka oficyna
wydawnicza - Drukarnia Diecezjalna „Jedność”, należąca do diecezji kieleckiej
i publikująca prace religijne i teologiczne dla potrzeb wewnątrzdiecezjalnych;
w roku następnym utworzono z niej Księgarnię Diecezjalną „Jedność”; zakończono
budowę drewnianego kościoła pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego w
Białogonie, wzniesionego według projektu Mateusza Galasa w stylu zakopiańskim.
1919 Ustawa o podziale ziem Królestwa
Polskiego; Kielce stolicą województwa obejmującego 25600 km2 i
składającego się z ziemi kieleckiej, radomskiej, Zagłębia Dąbrowskiego i Ziemi
Częstochowskiej tworzących 16 powiatów. Ludność województwa liczy 2600000
mieszkańców; pałac kielecki siedzibą władz województwa kieleckiego; funkcje
wojewodów do II wojny światowej pełnią: Stanisław Pękosławski (1919-1923),
Adam Kroebl (p.o. 1923), Mieczysław Bilski (1923-1924), Ignacy Manteuffel
(1924-1927), Władysław Korsak (1927-1930), Jerzy Paciorkowski (1930-1934),
Stanisław Jarecki (p.o. 1934), Władysław Dziadosz (1934-1939); pierwsze wybory
do Rady Miejskiej. Funkcje prezydentów pełnią kolejno do 1939 r.: M.
Łukasiewicz (1918-1927), Lucjan Głazek (1927), Paweł Gettel (1927-1929), Roman
Cichowski (1929-1934), Stanisław Porembalski (szef Tymczasowego zarządu Miasta
1934-1935), Stefan Artwiński (1934-1939). Rozpoczyna działalność oddział
Kielecki Suchedniowskiej Fabryki Odlewów S.A., pod nazwą „Ludwików”, w którym
do końca dwudziestolecia międzywojennego produkowane są m.in. hełmy dla wojska
i straży pożarnej, kuchnie polowe i sprzęt wojskowy oraz szable dla kawalerii,
wz. 34, tzw. „ludwikówki” i motocykle „SHL”. Pierwsze wybory do Rady
Miejskiej.
1920 Powstaje Komitet Obrony Państwa
zajmujący się ochotniczym zaciągiem do wojska i zbieraniem funduszy,
przedmiotów wartościowych i broni. Udział w akcji wspierania wysiłku zbrojnego
biorą kieleccy harcerze. Powstają Zakłady Wytwórcze „Społem” produkujące
wytwory chemiczne oraz wyroby spożywcze takie jak ocet, musztarda, buliony i
drożdże.
1921 Józef Piłsudski otrzymuje honorowe
obywatelstwo Kielc. Miasto liczy 41346 mieszkańców, w tym 25549 katolików
(61,9%), 145 ewangelików (0,4%, 15530 izraelitów (37,7%). Powstaje Szkoła
Muzyczna im. Stanisława Moniuszki.
1923. Biskup Augustyn Łosiński powołuje
Towarzystwo Opieki nad Gimnazjum Katolickim w Kielcach, dzięki któremu
powstaje Gimnazjum Św. Stanisława Kostki (1923) i Seminarium Nauczycielskie
Żeńskie im. Królowej Jadwigi (1927, przekształcone w 1933/34 w żeńskie
Gimnazjum), przy którym powstaje czteroklasowa szkoła ćwiczeń (1928),
przekształcona w sześcioklasową szkołę powszechną (1930).
1923-1927 Trwają prace konserwatorskie w
pałacu biskupów krakowskich obejmujące przywracanie wnętrzom stanu z XVII w.;
rekonstrukcja hełmów na wieżach od strony wschodniej, przebudowa schodów od
strony ogrodu, elektryfikacja; próba zorganizowania Muzeum Historii Miasta lub
Muzeum Ziemi Kieleckiej.
1924 Pierwszy „Marsz Szlakiem Kadrówki”
na trasie Kraków – Kielce; obchody 10 rocznicy wejścia Strzelców do Kielc.
1926 Budowa nowej elektrowni w Kielcach w
pobliżu stacji kolejowej; liczba prywatnych abonentów wynosiła 5014 osób. W
Kielcach odbywa się V Zjazd Związku Legionistów z udziałem Marszałka Józefa
Piłsudskiego, poświęcono sztandar kieleckiego oddziału Związku, na placu
Wolności odbyła się msza polowa, a na Bukówce otwarto stadion.
1927 Uczniowie rozpoczynają naukę w nowo
wybudowanym według projektu inż. Wacława Nowakowskiego gmachu prywatnego
Gimnazjum Męskiego im. św. Stanisława Kostki.
1928 Przed kielecką katedrą umieszczono
płytę nagrobną na domniemanym miejscu pochówku Bartosza Głowackiego. Rada
Miejska nadała 4 Pułkowi Piechoty Legionów WP honorowe obywatelstwo Kielc.
1929 Zaczyna funkcjonować pierwsza w
mieście sieć wodociągów i kanalizacji wybudowana na zlecenie władz miasta w
ramach umowy z amerykańską firmą „Ulen and Company”; woda pobierana jest z
ujęcia „Siedmiu Źródeł” w Białogonie. W uroczystościach odsłonięcia Pomnika
Niepodległości przy kieleckim dworcu udział bierze prezydent RP Ignacy
Mościcki. Rynek kielecki otrzymuje imię Marszałka Józefa Piłsudskiego.
1930 W granice miasta zostają włączone
dzielnice: Szydłówek, Barwinek, Baranówek, Kawetczyzna, Pakosz, Czarnów,
Karczówka.
1931 Zmarł Wiktor Jaroński, sędzia Sądu
Okręgowego w Kielcach, współpracownik Romana Dmowskiego, polski poseł do Dumy
Rosyjskiej.
1932 Zjazd żydowskich organizacji
rzemieślniczych.
1933 Propozycja zatwierdzenia przez
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych dotychczasowego herbu miasta i zezwolenie na
wyłączne używanie go zamiast herbu państwowego i herbu wojewódzkiego
1934 Prezydentem Kielc zostaje Stefan
Artwiński; urzędowanie obejmuje nowy wojewoda kielecki dr Władysław Dziadosz.
1935 Działalność rozpoczyna Rada
Artystyczno-Konserwatorska m. Kielc, zajmująca się upamiętnieniami,
zatwierdzaniem projektów rozbudowy miasta i heraldyką samorządową.
Uroczystości żałobne po śmierci Józefa Piłsudskiego. Poświęcenie i oddanie do
użytku Domu Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego (obecnie
Wojewódzki Dom Kultury) w Kielcach, zbudowanego według projektu architekta
Edgara Norwertha, profesora Politechniki Warszawskiej, oraz nowych koszar 4
Pułku Piechoty Legionów (dowódcami 4 PPLeg. byli kolejno: płk Juliusz Zulauf,
ppłk Stefan Jażdżyński, ppłk Zygmunt Kuczyński, płk Bolesław Ostrowski, ppłk
Zygmunt Berling, ppłk Bronisław Laliczyński) wybudowanych na Bukówce wraz z
kolonią domków mieszkalnych i kasynem. Kielce otrzymują bezpośrednie
połączenia kolejowe z Warszawą i Krakowem. Rada Miejska w Kielcach wydała
decyzję o likwidacji rogatek miejskich.
1936 Uchwała Rady
Artystyczno-Konserwatorskiej miasta Kielc dotycząca wprowadzenia herbu Kielc
do obiegu urzędowego. Kielecki Oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego
organizuje w Warszawie „Wystawę Świętokrzyską” prezentującą dorobek Kielc i
ziemi kieleckiej oraz eksponaty w działach: geologicznym, geograficznym,
botanicznym, leśnym, rolniczym, gospodarczym, etnograficznym, prehistorycznym,
zabytków architektury i literatury. Po zakończeniu ekspozycji muzealia
przyjęło kieleckie muzeum PTK, noszące od tej pory nazwę Muzeum
Świętokrzyskiego. Na Stadionie Leśnym zostają oddane nowe koszary, gdzie
zakwaterowano część 2 Pułku Artylerii Lekkiej. Ukazał się pierwszy numer
dwutygodnika literacko-naukowego „Radostowa”, publikującego artykuły na tematy
historyczne, kulturalne, gospodarcze i krajoznawcze Kielc i regionu. W skład
redakcji weszli m.in. Tadeusz Jackowski, Jan Pazdur, Henryk Czarnecki,
Władysław Kosterski -Spalski, Sylwester Kowalczewski, Edmund Massalski. Zmarł
Bolesław Markowski wybitny ekonomista, pierwszy rektor Szkoły Głównej
Handlowej w Warszawie. Na ulicach Kielc ustawiono pierwsze znaki drogowe.
1937 Wyodrębnienie z łona Rady
Artystyczno - Konserwatorskiej miasta Kielc Komisji dla Ustalenia Herbu.
Powołanie Komitetu Obrony Województwa Kieleckiego przed Likwidacją,
interwencje u ministra Józefa Becka i nadanie marszałkowi Edwardowi
Rydzowi-Śmigłemu honorowego obywatelstwa miasta. Poświęcenie sztandaru
kieleckiego 2 Pułku Artylerii Lekkiej. Ufundowanie „Złotej Księgi Miasta
Kielc”.
1938 Odsłonięcie przed Domem PWiWF
Pomnika Czynu Legionowego według projektu Jana Raszki (tzw. „Czwórka”).
Otwarcie Sanktuarium Marszałka Józefa Piłsudskiego w kieleckim pałacu biskupów
krakowskich; w uroczystościach wzięli udział gen. Kazimierz Sosnkowski i
minister komunikacji Józef Ulrych. Fabryka „Granat” w Kielcach zatrudniająca
ponad 500 robotników produkuje zapalniki do granatów ręcznych eksportowane do
Francji, Rumunii, Meksyku i Hiszpanii. Papież Pius XI nominuje księdza
Czesława Kaczmarka na biskupa ordynariusza kieleckiego. Nad Kielcami widoczna
była zorza polarna, zwiastująca według mieszkańców miasta wybuch wojny.
Historia Kielc od 1939 >>>>
|